سيد جعفر سجادى

مقدمه 23

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

در اين زمان بسيارى از اصطلاحات ايرانى وارد در ادب عربى شد و روح شاعرانه كه در اعراب پيدا شد نتيجه روح ادبى فارسيانست در اين عصر . البته در زمان رشيد توجهى زيادتر به ادب و علوم بلاغى شد و خود براى شعراى بليغ و گويندگان فصيح جايزه معين ميكرد و بدانها صله ميداد و بدين طريق مسائل بلاغى در ادب عرب عنوان شد و كتبى در اين مورد نوشته شد . و ميدانيم كه در عصر خلافت اموى بازار خطابه رايج بود و در اين قسمت پيشرفتهائى شده بود ولى در عصر عباسى پيشرفتهاى زيادترى حاصل شد و به قصص ، وعظ ، تذكير اهميت ميدادند . فن خطابه در جهان اسلام ابتدا بوسيله وعاظ و مبلغين دينى از مساجد شروع مىشود و عده بسيارى بعنوان خطيب در عصر عباسى پديد مىآيند از جمله داود بن على ، سلمان بن داود ، ابو يحيى بن نباته الحذاقى خطيب سيف الدوله بحلب ( متوفى 374 ) و خطيب بغدادى ( متوفى 564 ) و ابراهيم بن منصور معروف به عراقى ( متوفى 612 ) ، خطيب رى سهل بن هارون خازن بيت الحكمه را بايد نام برد . نه تنها معاشرت و مخالطت ملت فارس در خطابت اثر داشت بلكه در نويسندگى و منشآت عرب هم تأثير بسيار داشت . تعدد القاب ، استعمال مجاز و اطناب در سخن و پيدا شدن منشور و تنوع در رسائل و غيره از آثار ادب فارسى است و اين خود پايه علوم بلاغى است . از ابتداء تسلط بويهيان بر بغداد نضج نامه‌نگارى و نوشته‌ها شروع شد و پس از مدتى كه از همان عصر خارج نيست به كمال خود رسيد و سجع و قافيه و حسن تخلص و مطلع ، القاب ، مجازات ، استعمارات وارد ادب عرب شد . و بسيارى از نويسندگان ايرانى به سجع‌پردازى و استعمال كنايات و استعارات مليح پرداختند از جمله : ابن عميد كاتب ( متوفى 360 ه ) وزير ركن الدوله حسن بن بويه . ابو بكر خوارزمى ( متوفى 383 ه ) . بديع الزمان همدانى ( متوفى 389 ه ) . صاحب بن عباد ( متوفى 385 ه ) . ابو الفتح بستى ( متوفى 400 ه ) . الحصرمى صاحب زهر الاداب ( متوفى 413 ه ) . العتبى ( متوفى 427 ه ) . ابو منصور ثعالبى ( متوفى 429 ه ) . ابو الفضل الميكالى ( متوفى 436 ه ) . و بعد از انقراض بويهيان و تسلط سلاجقه نيز عده‌اى از نويسندگان زبردست پيدا شدند از جمله قاضى عماد الدين اصفهاني ( متوفى 597 ) صاحب كتاب الفتح القسى فى الفتح القدسى مىباشد .